Yazan: Şevket Sayılgan, Ekonomist, DÜNYA Gazetesi
Türkiye 2025'e ılımlı bir büyümeyle girdi, ancak görünenin altında reel sektör hızla kötüleşiyor. İflaslar artıyor, likidite daralıyor, kar marjları çöküyor ve firmaların üçte biri artık faiz giderlerini karşılayamıyor. Kredi maliyetleri arttıkça ve lira yapay olarak rezervler aracılığıyla desteklenmeye devam ettikçe, şirketler giderek daha fazla borç çevirme döngüsüne hapsoluyor ve bu da ekonomiyi kırılgan ve potansiyel olarak tehlikeli bir 2026'ya doğru itiyor.
Yavaşlayan Ekonomi Mikro Düzeydeki Derin Stresi Maskeliyor
Resmi veriler Türkiye ekonomisinin büyüdüğünü gösteriyor %3,1 2025 yılının ilk dokuz ayında, %4,5 önceki yıl. Bu “orta düzeyde bir yavaşlama” gibi görünse de mikro düzeydeki veriler çok farklı bir hikaye anlatıyor:
-
Kapatılan işyeri sayısı %19 arttı,
-
Tasfiyeye giren firmalar yükselişe geçti %12,
-
%41 Reel sektör borçlarının artık kısa vadeli olduğu,
-
Kârlılık ve nakit akışı aşınmaya devam ediyor.
Ekonomi yönetiminin fiyat istikrarını ön planda tutmasıyla finansal istikrarsızlığın yükü doğrudan üreticilerin sırtına biniyor.
Yüksek Faiz Oranları ve Reel Sektörün Hayatta Kalması
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası sınırlı genişleme sinyali vermeye başladı ancak Ekim 2025 itibarıyla politika faizi hala aynı seviyede %39,5 — geçen yılın zirvesinin yalnızca 5,5 puan altında ve hâlâ yıllık enflasyonun üzerinde (%37,8). Reel oranlar pozitif kalmayı sürdürüyor ve finansman koşulları sıkılaşıyor.
Kredi Maliyetleri İşletmeleri Felç Ediyor
-
Ortalama ticari kredi oranı: %49,7
-
KOBİ kredi oranı: %53,2
-
Ortalama kredi vadesi: 9,4 ay
-
Ortalama teminat gereksinimi: %128
Krediye erişim daraldıkça şirketler zor durumda kaldı “borç ödemek için borç” sarmal. Finansman maliyetleri, özellikle ithal girdilere bağımlı sektörlerde, kar marjlarını ortadan kaldıran üretim maliyeti haline geldi.
Hükümetin enflasyon hedefleri ile piyasa beklentileri arasındaki fark dramatik bir şekilde açıldı. TCMB öngörürken 2025'te %29 enflasyon Ve 2026'da %19,9pazar araştırmalarının beklediği %25–28 2026 ortalarında enflasyon — 15 puanlık beklenti açığı.
Ağır Müdahaleyle Maskelenen Döviz Kuru İstikrarı
Lira istikrarlı görünüyor ve 2025 ortalamaları şu şekilde:
-
ABD Doları/TL 39,10
-
Avro/TL 41,85
-
Sepet oranı: 40.47
Ancak rezervler gerçek hikayeyi anlatıyor:
Liranın istikrarı büyük ölçüde müdahaleye dayalıdır.
Reel sektör için döviz ortamı çok daha tehlikeli:
-
Türkiye'nin dış borcu: 487 milyar dolar
-
Reel sektörün net döviz açık pozisyonu: 84,6 milyar dolar
-
Kısa vadeli döviz borçlarının payı: %47
Her 1 TL amortisman kabaca eklenir 84,6 milyar TL Firmaların yükümlülüklerine. Sonuç olarak ihracatçıların kullandığı %60 Döviz kazançlarının fon üretiminden ziyade borcun ödenmesine aktarılması.
Zombi Firmalar: Ekonominin Büyüyen ve Gizli Bir Katmanı
sayısı kâr etmeyen firmalar yalnızca yeni kredilerle ayakta kalıyor hızlanıyor. TÜSİAD'a göre (Eylül 2025):
-
%34,2 Şirketlerin oranı faiz giderlerini karşılayamıyor
(vs. %21,8 2022'de) -
Çoğu KOBİ'dir
-
Net kar marjları: %1'in altında
-
%30–35 faaliyet gelirinin %'si finansman maliyetlerine gidiyor
-
Zombi firmalar istihdam ediyor %22 Türkiye'nin işgücünün
Bu şu anlama gelir Her beş işçiden biri Mali açıdan sürdürülemez bir işletme tarafından istihdam ediliyor ve GSYİH büyüyor gibi görünse bile üretkenlik azalıyor.
Bölgesel ve Sektörel Parçalanma
Türkiye'nin sanayi haritası derinleşen bir uçurumu gösteriyor:
-
Kuzeybatı (İstanbul–Bursa–Kocaeli–Sakarya): otomotiv, metaller → müteahhitlik
-
Ege (İzmir–Denizli–Manisa): tekstil, gıda işleme → küçültme kapasitesi
-
Orta ve Güneydoğu Anadolu (Konya–Kayseri–Gaziantep): iç pazar üreticileri → daha dayanıklı
İşsizlikte Gizli Artış
Resmi işsizlik sürüyor %8,8ancak cesareti kırılmış işçiler ve eksik istihdam da dahil olmak üzere geniş çaplı işsizlik %22,1.
Geçtiğimiz altı ay boyunca:
Sosyal güvenlik kayıtlarına kayıtlı istihdam ilk kez düştü ardı ardına üç çeyrek. Kısa çalışma veya gelir desteği mekanizmaları olmadığında iş kayıpları doğrudan gelir kayıplarına dönüşüyor.
Bankacılık Sektörü: Kontrollü Ama Kırılgan
Toplam kredi hacmi: 11,2 trilyon TLhangisinin 6,9 trilyon ticari kredilerdir.
Bankalar giderek daha fazla öncelik veriyor bilanço gücü Borçluları değerlendirirken faiz oranlarının üzerinden geçmek, krediyi sadece pahalı değil aynı zamanda seçici hale getiriyor. Ödeme gecikmeleri artık tedarik zincirlerine yayılıyor:
Ortalama ticari alacak cirosu arttı 103 gün (2022'de 78 günden itibaren).
İhracat: Sabit Dövize Rağmen Düşük Performans
2025 ihracatı: 246,7 milyar dolar
2025 ithalatı: 290,4 milyar dolar
Ticaret açığı: 43,7 milyar dolar
Avrupa'daki yavaş büyüme (2025'te %0,6), Türkiye'nin ana pazarlarından gelen siparişlerin zayıflamasına yol açtı. Körfez, Afrika ve Orta Asya pazarları genişlerken sadece %16 ihracat.
Reel efektif döviz kuru (REER) 58.3 liranın kaldığını öne sürüyor aşırı değer verilmişYurtiçi maliyetler arttıkça ihracatın rekabet gücü zayıflıyor.
2026 Görünümü: Hassas Bir Geçiş
Ekonomistler 2026'yı bir yıl olarak görüyor yapısal geçiş yılıvarsayarak:
Tahminler:
-
Büyüme: %3,8
-
Enflasyon: %25
-
USD/TRY: 51
Ancak bu görünüm üç büyük riskin gerçekleşmemesine bağlı:
Daha derin bir kredi daralması
İç talepte çöküş
Döviz istikrarının kaybı
Potansiyel fırsat alanları:
-
Yeşil dönüşüm yatırımları
-
Yenilenebilir enerji ve verimlilik projeleri
-
Orta Doğu ve Afrika pazarlarına genişleme
-
Dijitalleşen tedarik zincirleri ve e-ihracatta büyüme
Gerçek Canlılığın Olmadığı Büyüyen Bir Ekonomi
Türkiye'nin 2025 ekonomisi büyüme ile daralma arasındaki en ince çizgide yer alıyor. Manşet rakamlar istikrarlı görünüyor ancak reel sektör kan kaybediyor:
Yapısal reformlar olmadan bu sessiz bozulma 2026'da açık bir krize dönüşebilir. Reel sektör artık sadece ekonomik bir dayanak değil, sosyal istikrarın da dayanağıdır.
PA Türkiye, Türkiye gözlemcilerini farklı görüş ve görüşlerle bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. Sitemizde yer alan yazılar mutlaka yayın kurulumuzun görüşünü temsil etmeyebilir veya onay anlamına gelmeyebilir.
İngilizce YouTube videolarımızı @ REAL TURKEY'de ve içeriklerimizi Twitter'da takip edin: @AtillaEng.
Facebook: Gerçek Türkiye Kanalı.
Yorumlar kapalı.