PA Türkiye

Hayır, TÜİK'in (TÜİK) enflasyon verilerini eleştirmeyeceğim; Çünkü her okuduğumda kanım kaynıyor. TÜFE'nin bir ayda sadece %1,94 arttığını iddia etmek için gereken “el çabukluğu”, müthiş bir kibir ve kayıtsızlık gösterisidir. Türkiye değişti; Artık pek çok özel ve güvenilir kurum hem toplam enflasyon sepetine hem de alt kalemlerine ilişkin tahminler sunuyor. Bunlara çok iyimser bir gözle bakıldığında bile TÜFE'nin en az %2,5 olması gerekirdi.

Neyse ki önemli değil; Çünkü 2026 yılını hem dünya hem de Türkiye kaybetti. TÜİK, Saray'dan telefon alırsa yıl sonu enflasyonunu yüzde 19 olarak açıklayabilir. Aslında -her ne kadar bundan çok şüpheli olsam da- TÜİK'in verilerine göre Merkez Bankası parasal genişlemeye bile gidebilir ama sokaktaki kadının hissettiği acı azalmaz. Tam tersine bu ortamda faiz indirimi insanların net borcunu azaltmayacak veya pozitif bir servet etkisi yaratmayacak; bu durum, halihazırda arz şoklarının pençesinde kıvranan imalat ve hizmetler sektöründeki fiyat artışlarını yalnızca hızlandıracaktır.

2026’yı Neden Kaybettik?

Çünkü İran Savaşı bitmeyecek. Trump uçak gemilerini alıp Körfez'den kaçsa bile bu iş bitmeyecek, hatta daha da kötüleşecek. İran, konuşlandırmaya başladığı misket füzelerini kullanarak İsrail'i cehenneme çevirecek ve Körfez Monarşilerinden zorla koruma parası alacak.

Yılın başında 2026 yılının küresel ekonomi için “toparlanma ve istikrar” yılı olacağına dair tüm umutlar artık yerini karanlık bir gerçekliğe bıraktı. Güç ve finans merkezlerinin koridorlarında yalnızca bir fısıltı yükseliyor: 2026'yı kaybettik. Bu sadece karamsar bir başlık değil; bu, verilerin, lojistik darboğazların ve enerji piyasalarındaki yapısal bozulmanın dikte ettiği kaçınılmaz sonuçtur.

Koridorlarda konuşulanlar henüz fon yöneticilerini rahatsız etmiş görünmüyor. Hala hayatın bir veya iki ay içinde “normale” döneceği bir geleceği fiyatlıyorlar. Bir veya iki hafta içinde ne kadar yanıldıklarını anlayacaklar ve satılmamış tek bir varlık bırakmayacaklar. Hatta piyasa oynaklığının reel ekonomiye yansıdığı bir finansal spazm bile yaşayabiliriz. Yani zatürre değil, ciddi bir grip vakası.

Enerji Şoku: “Altı Aylık” Yanılsama

Çoğu analist, Orta Doğu'daki çatışmaların petrol fiyatlarında geçici bir “risk primi” yaratacağını ve altı ay içinde durumun düzeleceğini öngörüyordu. Bu son derece iyimser ve kusurlu bir okumaydı. İran ile İsrail arasındaki doğrudan savaş ve Hürmüz Boğazı'nın “yeni kurallara” tabi bir abluka bölgesi haline gelmesi, geçici bir fiyat artışı yerine kalıcı bir arz şokuna yol açtı.

Enerji fiyatlarının normale dönmesi için altı ay yeterli değil. BAE'deki Habshan Doğal Gaz Santrallerine düzenlenen saldırının ardından yangınlar nedeniyle operasyonlar durduruldu. Rusya artık petrolünü daha kolay satabilir ama Ukrayna enerji tesislerini bombalıyor; yakında satacak hiçbir ürünleri kalmayacak.

Rafinerilerin hedeflenmesi, sigorta primlerinin astronomik seviyelere fırlaması ve küresel enerji rotalarının tamamen değişmesi, bu maliyetleri tüm ekonomik tabana yaydı. Bugün varil başına 100 doların üzerinde seyreden petrol yalnızca bir yakıt sorunu değil; Tarladaki traktörden fabrikadaki taşıma bandına, limandaki gemiden mutfaktaki ekmeğe kadar her şeyin maliyetinin yeniden hesaplanması anlamına geliyor. Üstelik Brent petrolü varil başına 110 dolar seviyesinde değil; bu sadece türev piyasa fiyatlandırmasıdır. 10 gün içinde teslimat için fiziki Brent fiyatı 140 dolar, dizel ise 200 dolar. Savaş yarın bitse bile enerji piyasalarındaki bu çalkantının soğuması en az 18 aylık bir toparlanma sürecini gerektirecek.

Atilla Yeşilada: Hasar Tespiti: Ekonomik Etkinin Değerlendirilmesi

Stagflasyon: Kaçınılmaz Tuzak

Küresel ekonomi şu anda en korkulan senaryonun içinde: Stagflasyon. Klasik bir durgunlukta talep düşer ve bu da enflasyonu aşağı çeker; Bütçeden para harcarsınız, faiz oranlarını düşürürsünüz ve ekonomi hızla toparlanır. Ancak 2026 krizi “arz yönlü” bir felakettir. Hammaddeye erişim zorlaştıkça ve enerji maliyetleri arttıkça enflasyon da tırmanmaya devam ediyor. Bu arada tüketicinin satın alma gücü azaldığı için talep bıçak gibi kesiliyor.

Merkez bankaları tarihi bir köşeye sıkışmış durumda. Enflasyonla mücadele için faiz oranlarını yüksek tutmak zorundalar ama yüksek faizler, halihazırda mücadele eden reel sektörü daha da boğuyor. 2026 yılı, para politikasının işlemez hale geldiği, geleneksel iktisat ders kitaplarının gerçeklere cevap veremediği bir yıl olarak tarihe geçecek. Fiyatlar yükselmeye devam ederken üretimin durma noktasına gelmesi yalnızca ekonomik bir gösterge değildir; kolektif bir toplumsal çılgınlık anıdır.

Türkiye'nin “Mutfak” Testi ve İhracat Darboğazı

Türkiye için 2026 yılı “içerideki yangın” ile “dışarıdaki fırtınanın” çarpıştığı bir yıl oldu. Mart ayı TİM verilerinde görülen ihracattaki yüzde 6,4'lük düşüş buzdağının sadece görünen kısmı. Türkiye, Avrupa'daki durgunluk nedeniyle en büyük pazarını kaybederken, Ortadoğu'daki savaş nedeniyle en kritik enerji koridorunda risk altında olmaya devam ediyor.

İçeride ise durum daha da trajik. Ekmek fiyatlarına yapılan yüzde 17'lik artış, Türkiye'nin en temel sosyal güvenlik kemerinin koptuğunun sinyali. Türkiye gibi “ekmek parası” (ekmeğe dayalı kalori alımı) ile geçinen bir toplumda, temel gıdaya erişimdeki bu zorluk, ekonomik büyüme arayışından “hayatta kalma moduna” geçişin göstergesidir. Yatırımların durduğu, kredi musluklarının kapatıldığı, döviz kurunun jeopolitik haberlere her saniye tepki verdiği bir ortamda, 2026'nın geri kalanından bir “başarı hikayesi” çıkarmak imkansız hale geldi.

Lojistik ve Tedarik Zincirlerinin Çöküşü

Hürmüz Boğazı'nın kapatılması ve Kızıldeniz'deki güvenlik riskleri küresel ticaretin ana arterlerini tıkadı. Şanghay'dan Rotterdam'a giden bir konteynerin maliyeti ve süresi iki katına çıktı. Bu, küresel üretim ağının “tam zamanında” üretim modelinin iflasına işaret ediyor. Stokların tükendiği ve parçaların gelmediği bir dünyada sanayi üretimi vites küçültmek zorunda kalıyor; gerçekten de Mart S&P Global – JP Morgan küresel PMI'ı zaten bir önceki aya göre 0,5 puan düştü.

2026, küresel ticaretin “parçalanma” yılıdır. Artık küresel bir pazar yok; güvenlik duvarlarının arkasına gizlenmiş yalnızca maliyetli ve verimsiz bölgesel pazarlar var.

“Fırsat Maliyeti”: Neyi Kaybettik?

2026 yılını sadece negatif büyüme rakamlarıyla kaybetmedik. Asıl kayıp zaman ve kaynak kaybıdır.

• Yeşil Geçiş Durduruldu: İklim kriziyle mücadeleye ayrılması gereken milyarlarca dolar, savunma bütçelerine, füze kalkanlarına ve enerji sübvansiyonlarına yönlendirildi.

• Teknoloji Yatırımı Durdu: Yapay zeka ve dijital dönüşümden beklenen üretkenlik kazanımları, fiziksel savaşın yarattığı yıkım ve belirsizlik tarafından yutuldu.

• İnsan Sermayesi Aşındı: Savaşın ve ekonomik krizin yarattığı “barınma psikolojisi” genç kuşakların eğitim ve kariyer planlarını dondurdu.

Sonuç: “Gerileme” Yılı

2026 ekonomik açıdan durgunluk yılı değil, kriz yılı gerileme. Refah seviyesinin on yıl öncesine döndüğü, orta sınıfın yok olduğu, devletlerin ancak “kriz yönetimi” ile meşgul olabileceği bir manzarayla karşı karşıyayız.

Savaş bugün bitse bile 2026'yı kurtarmaya yetmeyecek. Çünkü güven sarsıldı, rotalar değişti, fiyatlar zirveye ulaştı. Artık yapılması gereken, 2026'dan bir mucize beklemek değil, bu kaybın 2027 ve sonrasına sızmasını engelleyecek yapısal savunma hatlarını inşa etmektir.

Gerçekçi olalım: Bu coğrafyada, bu küresel sistemde 2026 yılı takvimden silinerek ekonomik bir “kara delik” olarak tarihteki yerini aldı. Başarı artık “büyüme” ile ilgili değil; bu fırtınadan en az hasarla çıkmak, insan kalmak, toplumsal barışı korumaktır.

Trump, “İran'ı Taş Devri'ne kadar bombalayacağız” diyor; zaten Taş Devri'ne geldik kardeşim. Birazdan çorba tenceresine taşları koyup karıştıracağız.

İKİ NOT: