Kıbrıs, AB-Türkiye ilişkilerindeki ilerlemeyi Kıbrıs'ın NATO'nun Barış için Ortaklık (PfP) programına katılımına yönelik adımlarla ilişkilendirerek, Türkiye ile uzun süredir devam eden gerilimleri azaltmak için yaklaşmakta olan Avrupa Birliği Konseyi başkanlığından yararlanmaya çalışıyor. Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides, yeni güven artırıcı önlemlerin bölünmüş adada geçici bir ivme göstermesi nedeniyle, girişimin durmuş olan Kıbrıs barış görüşmelerini yeniden canlandırmaya yönelik yenilenen çabalarla paralel çalışacağını söyledi.
NATO ve AB-Türkiye İlişkilerini Bağlayacak Aşamalı Bir Teklif
Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides, POLITICO'ya yaptığı açıklamada, Kıbrıs'ın AB Konseyi dönem başkanlığını Türkiye ile ilişkileri iyileştirmeyi amaçlayan kalibre edilmiş bir yaklaşım geliştirmek için kullanmayı planladığını söyledi. Teklifin özünde, Türkiye'nin Kıbrıs'ın NATO'nun Barış için Ortaklık programına katılmasına rıza göstermesi yer alıyor; bu program, geniş kesimlerce ittifakla daha yakın ilişkilere doğru atılan ilk adım olarak görülüyor.
Buna karşılık, Kıbrıs anlaşmazlığının mevcut Birleşmiş Milletler çerçevesi altında çözülmesine yönelik müzakerelerin yeniden başlatılması konusunda da ilerleme kaydedilmesi koşuluyla, Kıbrıs, AB-Türkiye işbirliğinin derinleştirilmesinin önündeki engelleri kademeli olarak kaldıracaktır.
Christodoulides, “Türkiye'nin Kıbrıs'ın BİO'ya katılması konusunda adım atacağı ve buna paralel olarak AB-Türkiye ilişkilerinde olumlu adımlar atacağı adım adım bir yaklaşım tasavvur edebiliriz” dedi ve bunun Kıbrıs sorununa ilişkin yenilenen müzakerelerle yakından bağlantılı olacağını ekledi.
Kıbrıslı lider, öneriyi NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ve Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile zaten görüştüğünü söyledi.
Türkiye'nin Vetosu ve Savunma İşbirliği Çıkmazı
Christodoulides, Kıbrıs'ın nihai NATO üyeliğini “doğal bir gelişme” olarak gördüğünü, ancak bunun siyasi gerçekler tarafından engellendiğini söyledi. NATO üyelerinin genişleme konusunda veto yetkisi bulunuyor ve Türkiye, Kıbrıs'ın katılımına sürekli olarak karşı çıkıyor.
Buna paralel olarak Kıbrıs ve Yunanistan, Türkiye'nin 150 milyar Euro'luk ortak AB savunma alımlarına erişimini engelledi. Avrupa için Güvenlik Eylemi (SAFE) girişimi ve Türkiye'nin katılımı Avrupa Savunma Ajansı (EDA). Buna yanıt olarak Ankara, NATO'nun gizli bilgileri EDA ile paylaşmasını kısıtladı.
Christodoulides, Türkiye'nin gerekli şartları yerine getirmeyerek SAFE'den “kendisini dışladığını” öne sürerek, AB savunma işbirliğinin “alakart olmadığını” vurguladı.
Brüksel ve NATO'daki bazı diplomatlar, AB'nin savunma duruşunu güçlendirmeye ve Ankara ile işbirliğini genişletmeye çalıştığı bu hassas dönemde, Kıbrıs'ın AB başkanlığının gerilimi daha da artırabileceği yönündeki endişelerini dile getirdi.
Kıbrıs AB Başkanlığı: Savunma ve Ukrayna Gündemin İlk Sırasında
Kıbrıs, Ocak ayında AB Konseyi'nin dönüşümlü başkanlığını üstlenerek, ona bakanlık gündemleri üzerinde kontrol ve Avrupa Parlamentosu ile müzakerelerde öncü rol verecek.
Kıbrıs, NATO üyesi olmamasına rağmen, Ukrayna'da savunma, güvenlik ve savaş başkanlığının merkezinde yer alıyor. Önceliklerden biri, ABD Başkanı Donald Trump tarafından öne sürülen Ukrayna barış teklifine AB'nin vereceği tepkiyi şekillendirmek olacak.
Christodoulides girişimi “mükemmel değil” olarak nitelendirdi ancak somut bir önerinin bulunmasının önemli olduğunu söyledi. Kendisi, Trump'ın Beyaz Saray'a dönüşünün Avrupa'ya, ABD'nin “olağanüstü kabul edilemeyeceği” yönünde bir mesaj gönderdiğini ve daha güçlü AB içi işbirliği ihtiyacının altını çizdiğini de sözlerine ekledi.
Kıbrıs Barış Çabalarında Geçici İvme
Diplomatik girişim, Kıbrıs barış çabalarında temkinli de olsa yeni hareket işaretleri ortaya çıktığı sırada geldi. Kıbrıslı Rum lider Christodoulides ve yeni seçilen Kıbrıslı Türk lider Tufan Erhürman, bu hafta BM elçisi Maria Angela Holguin'in huzurunda bir araya gelerek ilk yüz yüze görüşmelerini gerçekleştirdi.
İki taraf, Kıbrıslı Türk üreticilerin AB pazarlarına erişiminin kolaylaştırılması da dahil olmak üzere çeşitli güven artırıcı tedbirler üzerinde anlaşmaya vardı. hellim/hellim peyniriBM tampon bölgesi boyunca geçiş noktalarındaki trafik akışının iyileştirilmesi ve adanın kuzeyi ile güneyini birbirine bağlayan uzun süredir ertelenen su boru hattı projelerinin tamamlanması.
Birleşmiş Milletler, toplantının Mart ayında Cenevre'de yapılan ve son yılların en anlamlı ilerlemesini sağlayan zirvesinin ardından gerçekleştiğini söyledi. Her iki lider de, BM Genel Sekreteri António Guterres'in düzenlediği daha geniş gayrı resmi konferans öncesinde başka toplantılar yapma taahhüdünde bulundu.
Güven Oluşturmanın Sınırları ve Temel Anlaşmazlıklar
Yenilenen diyaloğu memnuniyetle karşılayan BM yetkilileri, güven artırıcı tedbirlerin kapsamlı bir çözümün yerini alamayacağı konusunda uyardı. Erhürman, şu ana kadar üzerinde mutabakata varılan adımların yalnızca bir başlangıç noktası olduğunu belirterek, tam müzakerelerin devam edebilmesi için Kıbrıs Türklerinin siyasi eşitliğinin tanınmasının şart olduğunu vurguladı.
Kıbrıs, Kıbrıslı Rumların Yunanistan'la birleşmeyi amaçlayan darbesi ve ardından Türkiye'nin garantör güç olarak askeri müdahalesi sonrasında 1974'ten bu yana bölünmüş durumda. 1983 yılında kurulan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) yalnızca Türkiye tarafından tanınırken, uluslararası alanda tanınan Kıbrıs Cumhuriyeti, adayı AB'de temsil etmektedir.
Onlarca yıldır süren BM destekli müzakereler adayı yeniden birleştirme konusunda başarısız oldu; son büyük müzakereler 2017'de Crans-Montana'da başarısızlıkla sonuçlandı. Ancak BM yetkilileri, son aylarda “yeni bir atmosferin” ortaya çıktığını ve bunun da diplomasinin yenilenmesine yönelik temkinli umutları artırdığını söylüyor.
Daha Büyük Riskler: Enerji ve Bölgesel İstikrar
Kıbrıs'ta atılacak bir adımın, Doğu Akdeniz'in enerji potansiyelinin ortaya çıkarılması ve Türkiye, Yunanistan ve AB arasındaki bölgesel sürtüşmelerin hafifletilmesi de dahil olmak üzere adanın ötesinde sonuçları olabilir.
Şimdilik Kıbrıs'ın önerisi, NATO'yu, AB savunma entegrasyonunu ve yenilenen BM katılımını birbirine bağlı kaldıraçlar olarak kullanarak, uzun süredir devam eden anlaşmazlıkları değişen jeopolitik manzaraya bağlama girişimini yansıtıyor.
Yorumlar kapalı.