Ankara, 8 Eylül 2022 – Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın (UNDP) bugün açıkladığı İnsani Gelişme Endeksi'nin (İGE) bu yılki sayısında Türkiye, 193 ülke arasında 45'inci sırada yer aldı. Türkiye, 2022 verilerine göre üst üste dördüncü kez “çok yüksek insani gelişme” kategorisinde (dördün en yükseği) yer alıyor. Ancak sıralama en müreffeh ülkeler için iyi haberler sunarken, insani gelişme sonuçlarında endişe verici bir farklılık olduğunu gösteriyor; daha fakir ülkeler pandemi nedeniyle kaybettikleri zemini geri kazanamıyor.
Küresel ölçekte İGE, iki yıldır süren pandemik düşüşlerin ardından toparlanarak rekor bir seviyeye ulaştı. Ancak dünyanın en fakir ülkelerinin yarısı salgın öncesi seviyelerine ulaşamadığından ortalama, genişleyen eşitsizliği gizliyor.
UNDP Türkiye Mukim Temsilcisi Louisa Vinton, “Dünyanın daha zengin ülkelerinin çoğu gibi, Türkiye de salgının getirdiği olumsuzluklardan güçlü bir şekilde toparlandı” dedi. Ancak bu cesaret verici ilerleme, dünya çapında milyonlarca insanı geride kalma riskiyle tehdit eden yeniden canlanan eşitsizliğin gölgesinde kalıyor.”
UNDP'nin İGE'si, insan refahının, gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) gibi finansal odaklı göstergelerin sağladığından daha kapsamlı bir ölçüsünü sağlamak üzere 34 yıl önce oluşturuldu. Üç temel önlemi birleştiriyor: uzun ve sağlıklı bir yaşam, bilgiye erişim ve makul bir yaşam standardı. Türkiye otuz yılda dikkate değer bir gelişme gösterdi: Ülkenin İGE değeri 1990'da 0,598'den 2022'de yüzde 43 artışla 0,855'e yükseldi.
Türkiye, İGE'nin her üç boyutunda da ilerleme kaydetti: Doğumda beklenen yaşam süresi 1990 ile 2022 arasında 10,8 yıl arttı; ortalama eğitim süresi 4,4 yıl arttı; ve beklenen eğitim süresi 10,8 yıl arttı. Ülkenin kişi başına düşen gayri safi milli geliri ise aynı dönemde yüzde 154,3 arttı.
Ancak İGE eşitsizliğe göre ayarlandığında Türkiye'nin sıralaması düşüyor. Genel olarak erkekler kadınlardan daha yüksek bir insani gelişme düzeyine sahiptir; dolayısıyla cinsiyet eşitliğine göre bakıldığında Türkiye'nin sıralaması 166 ülke arasında 66. sıraya düşmektedir.
Yeni sıralama, ulusal istatistiklere ve 2022'de bildirilen verilere dayandığından Şubat 2023 depremlerinin etkisini yansıtmıyor. Felaketin neden olduğu büyük can kaybına ve hasarın büyüklüğüne rağmen (UNDP'nin desteğiyle hazırlanan bir hükümet değerlendirmesine göre toplam hasar ve kayıplar 103,6 milyar ABD doları veya 2023 tahmini GSYİH'nın yüzde 9'u olarak tahmin ediliyor) depremlerin ülkenin İGE sıralamasını etkiler.
İGE sıralamaları, UNDP tarafından her yıl yayınlanan İnsani Gelişme Raporu'nun (HDR) temel bir parçasıdır. Tıkanıklığı Kırmak: Kutuplaşmış Bir Dünyada İşbirliğini Yeniden Tasarlamak başlıklı 2023/24 baskısı, eşitsiz kalkınma ilerlemesinin en yoksulları geride bıraktığı, eşitsizliği artırdığı ve küresel ölçekte kutuplaşmayı körüklediği konusunda uyarıyor. Rapor, uluslararası kolektif eylemin ortaya çıkan bir “demokrasi paradoksu” nedeniyle engellendiğini ortaya koyuyor: Dünya çapında on kişiden dokuzu demokrasiyi desteklerken, küresel ankete katılanların yarısından fazlası, demokratik sürecin temel kurallarını atlayarak demokrasiyi zayıflatabilecek liderlere destek verdiğini ifade ediyor. Dünya çapında ankete katılanların yarısı, hayatları üzerinde hiç kontrol sahibi olmadıklarını veya sınırlı kontrole sahip olduklarını belirtiyor ve üçte ikiden fazlası hükümetlerinin kararları üzerinde çok az etkiye sahip olduklarına inanıyor. Rapor, artan siyasi kutuplaşmayla birleşen bu tür güçsüzlük hislerinin, bazı ülkelerin tam da yenilenen işbirliğinin hayati önem taşıdığı bir dönemde içe kapanmasına neden olduğu sonucuna varıyor.
“Küreselleşmeden kurtulmanın” sorumsuz bir yanılsama olduğunu vurgulayan rapor, iklim değişikliği gibi sınır ötesi sorunlara çözüm sağlamak amacıyla “yeni nesil küresel kamu malları” yaratmak için kolektif eylem öneriyor.
UNDP Başkanı Achim Steiner, “Artan kutuplaşma ve bölünmenin damgasını vurduğu bir dünyada, birbirimize yatırım yapmayı ihmal etmek refahımız ve güvenliğimiz için ciddi bir tehdit oluşturuyor” dedi. “Korumacı yaklaşımlar, pandemiyi önleme, iklim değişikliği ve dijital düzenleme de dahil olmak üzere karşılaştığımız karmaşık, birbiriyle bağlantılı zorlukları çözemez. Sorunlarımız iç içe geçmiş durumda ve eşit ölçüde birbirine bağlı çözümler gerektiriyor.”
undp.org
Yorumlar kapalı.