Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle yapılan köprü ve otoyolların geçiş ücretleri ilk sözleşme rakamlarından düşük görünürken, aradaki farkı hazine karşılayarak yükü devlet bütçesinden vatandaşa aktarıyor.
'da yayınlanan bir makalede T24gazeteci Çiğdem Toker Ücret sistemini derinlemesine inceledi ve görünüşte mütevazı ücret artışlarının vergi mükellefleri tarafından ne kadar telafi edildiğini ortaya çıkardı. Toker, YİD projelerine ilişkin geçiş ücretlerinin, geçiş ücreti hesaplaması için özel formüller içeren, “ticari sır” olarak etiketlenen, açıklanmayan sözleşmelerle belirlendiğini açıkladı.
Geçiş Ücretleri İlk Sözleşme Oranlarının Altında Kaldı
Hazine ve Maliye Bakanı'nın son açıklamaları Mehmet Şimşek Ücret ayarlamalarına ilişkin bilgi sağlar. MÜSİAD toplantısında konuşan Şimşek, ücret artışlarının enflasyon hedefleriyle uyumlu olduğunu, bazı durumlarda ise enflasyonist beklentilerin altında kaldığını kaydetti.
Ancak Toker'in araştırması, geçiş ücretlerinin başlangıçtaki sözleşme tutarlarından önemli ölçüde düşük olduğunu gösteriyor:
- Osmangazi Köprüsü: Başlangıç geçiş ücreti şu şekilde belirlendi: 35 ABD Doları + KDV (~₺1341,9), ancak gerçek geçiş ücreti ₺795.
- Yavuz Sultan Selim Köprüsü: Başlangıç geçiş ücreti şu şekilde belirlendi: 3 ABD Doları + KDV (~₺115) ama gerçek geçiş ücreti ₺80.
- Çanakkale Köprüsü: Ücretin başlangıç tarihi 15 Avro + KDV (~₺590), daha sonra %35 artışla ₺790'a yükseldi.
Düşük Geçiş Ücretlerinin Bedelini Vatandaşlar Karşılıyor
YİD sözleşmelerindeki bir madde, hükümetin tavan tutarların altında geçiş ücreti uygulamasına izin veriyor ancak hazine, şirketlerin gelir kaybına uğramamasını sağlamak için aradaki farkı telafi ediyor. Toker'e göre:
“Hükümet sözleşmeli geçiş ücretini çok yüksek buluyorsa şirketlerden daha düşük ücret talep ediyor. Ancak hazine aradaki farkı ödeyerek şirketlerin gelirlerinin etkilenmemesini sağlıyor. Sonuçta bu maliyet vergi mükellefleri tarafından karşılanıyor.”
Vatandaşlar Üzerindeki Mali Etki
Toker, YİD projelerinin banka kredileri yoluyla finanse edildiğini ve bunun sözleşmelere geri ödeme garantisi verilmesini gerektirdiğini vurguladı. Bu garantiler, vatandaşların hem geçiş ücreti ödemeleri hem de hazine tazminatı faturasını dolaylı olarak üstlenmesiyle şirketlerin yatırımlarını geri kazanmalarını sağlıyor.
Toker sözlerini şöyle tamamladı: “Bu projelerin 'ulusun cebinden bir kuruş bile çıkmadığı' reklamı yapılıyordu, ancak vatandaşlar iki kez ödeme yapıyor: ilki geçiş ücretleri ve ikinci olarak hazine ödemelerini karşılamak için kullanılan vergiler yoluyla.”
Bu ikili mali yük, Türkiye'deki YİD projelerinin sürdürülebilirliği ve şeffaflığı konusunda soruları gündeme getiriyor.
Yorumlar kapalı.