Rutin bir istatistik güncellemesi olarak sunulan olay, Türkiye'nin son yıllardaki en patlayıcı ekonomik tartışmalarından birine dönüştü. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), enflasyonu hesaplamak için kullanılan metodolojiyi elden geçirdi ve önde gelen ekonomistler, bu değişikliğin yalnızca rakamları değil, kamuoyu algısını, para politikasını ve kurumsal güvenilirliği de yeniden şekillendirebileceği konusunda uyarıyor.
Ocak 2026'dan itibaren Türkiye Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) yeni sistemle hesaplanacak. TÜİK bu hamlenin modernizasyon ve uluslararası standartları yansıttığı konusunda ısrar ederken, eleştirmenler değişikliklerin zamanlaması ve içeriğinin rahatsız edici sorulara yol açtığını savunuyor.
Sonuçları Yüksek Sessiz Bir Formül Değişimi
TÜİK üç önemli revizyona imza attı: TÜFE baz yılı 2025 olarak güncellendi, tüketim kalemleri yeni bir sınıflandırma sistemi altında yeniden düzenlendi ve sepet ağırlıkları artık eski veri kaynakları yerine “Hanehalkı Nihai Tüketim Harcamaları”ndan elde ediliyor.
Kağıt üzerinde bunlar teknik ayarlamalardır. Ekonomistler gerçekte enflasyonun nasıl deneyimlendiğini, tartışıldığını ve politik olarak nasıl yönetildiğini değiştirme gücüne sahip olduklarını söylüyor.
Mahfi Eğilmez: “Bu Sadece Teknik Bir Güncelleme Değil”
Değişikliklerin istatistiklerin çok ötesine geçtiğini öne süren tecrübeli ekonomist Mahfi Eğilmez, alarmı ilk çalanlar arasında yer aldı.
Eğilmez, “TÜFE'de yapılan değişiklikler sadece teknik güncelleme değil, hem enflasyonun ölçülen seviyesini hem de kamuoyunun algısını doğrudan etkiliyor” dedi.
Kakao, tıraş ürünleri, spor müsabakası biletleri ve otopark ücretleri gibi kalemlerin, yaygın olarak tüketilmeye devam etmelerine ve keskin fiyat artışları görmelerine rağmen enflasyon sepetinden çıkarıldığını vurguladı. Daha da tartışmalı olanı, kira enflasyonunun olağanüstü yüksek kaldığı bir dönemde konut maliyetlerinin ağırlığının azaltılmasıydı.
Eğilmez'in sorduğu keskin soru kısa sürede viral oldu:
“Fiyatların bu kadar artması için bir ayda ne olmuş olabilir?”
Fiyat artışlarının Aralık ayından Ocak ayına kaydırılmış olabileceğini, bunun da yıl sonu enflasyonunun daha düşük görünmesine neden olurken yeni yıla da yük bindirmiş olabileceğini öne sürdü.
Eleştirisini artık tartışmayı tanımlayan bir cümleyle kapattı:
“Yaklaşımları değiştirebilmek endeksleri değiştirmekten çok daha önemli.”
Hakan Kara: Merkez Bankası Tahminleri Bu Değişime Dayanamayacak
Merkez Bankası eski baş ekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara, daha ölçülü ama daha az sonuç odaklı olmayan bir değerlendirme yaptı. Yeni TÜFE sisteminin enflasyonu daha yüksek seviyelerde ölçebileceğini kabul etti, ancak TÜİK'in bunu benimsemeye istekli olmasının kurumsal güvenilirliği güçlendirebileceğini savundu.
Kara, “Yeni TÜFE endeksi enflasyonu daha yüksek seviyelerde ölçebilir. Buna rağmen TÜİK'in bu endekse geçme kararı aslında kurumsal güvenilirliğini destekliyor” dedi.
Ancak Kara, para politikasının dokunulmadan kalmayacağı konusunda uyardı. Ocak ayı enflasyon sürprizi ve yeni endekse geçişin ardından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) resmi tahminini revize etmesini bekliyor.
“Merkez Bankası'nın yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 16'dan yüzde 19'a çıkaracağına inanıyorum” dedi.
Özellikle Kara, tahminini değiştirmeyerek resmi hedeflerin oldukça üzerinde olan yüzde 25'te tuttu.
İris Cibre: “Bunların Hiçbirinin Anlamı Yok”
Piyasa analisti İris Cibre, bu yılki değişikliklerin temel ekonomik mantıkla çeliştiğini öne sürerek eleştirisini TÜFE sepet ağırlıkları üzerinde yoğunlaştırdı.
“Her yıl sepet ağırlıkları değişiyor. Genel prensip basit: Manşet enflasyondan daha hızlı yükselen ürünler ağırlık kazanıyor, daha yavaş yükselenler ise kilo veriyor” dedi.
Ancak bu yıl tam tersini görüyoruz.”
Konut en tartışmalı örnek haline geldi. Kira fiyatlarının yaklaşık yüzde 61 oranında artmasına rağmen konutun sepetteki ağırlığı ya aynı kaldı ya da azaldı.
Cibre, “Bu sübvansiyonlarla açıklanamaz” dedi. “Eski yöntem kullanılsaydı enflasyon çok daha yüksek olurdu. Şu anda gördüğümüz zaten azaltılmış versiyonu.”
Fiyat artışları manşet enflasyonun altında kalmasına rağmen giyim kategorisinin neden ağırlık kazandığını da sorguladı.
“Buna bir anlam veremiyorum” diye ekledi.
Merkez Bankası'nın Kendi Sözlerinde Gizlenen Uyarı
Cibre, Merkez Bankası'nın resmi blogu Merkezin Güncesi'nde yayınlanan teknik analize de dikkat çekti. Blog'a göre, yeni metodoloji Ocak ayı enflasyonunu 0,1 puan düşürürken yıllık enflasyonu yaklaşık 1 puan artırdı.
Cibre, “Bu blog bana Merkez Bankası'nın yüzde 16 hedefini revize edeceğini düşündürdü” dedi ve tek başına teknik etkinin politikanın yeniden ayarlanmasını zorlayabileceğini savundu.
Merkez Bankası Yukarı Baskıyı Doğruladı
TCMB'nin kendi analizi de TÜFE sepetinin artık hizmetlere önemli ölçüde daha fazla ağırlık verdiğini doğruladı. Geçen yıla kıyasla hizmetler yüzde 7,4 puan artarken, enerji 3,2 puan, temel mallar ise 3,0 puan düştü.
Ulaşım, restoranlar, oteller ve diğer hizmet kategorileri daha baskın hale gelirken, gıdada ılımlı bir genel düşüş yaşandı. İşlenmiş gıdalar kilo alırken, taze meyve ve sebzeler değer kaybetti.
Merkez Bankası analistleri, anlık etkinin aylık enflasyonu bir miktar düşürse de uzun vadeli etkinin kaçınılmaz olduğu sonucuna vardı.
“Yıllık enflasyon üzerindeki yukarı yönlü etkinin yaklaşık 1 puan olması bekleniyor.”
Bir Enflasyon Tartışmasından Daha Fazlası
İstatistiksel bir yeniden hesaplama olarak başlayan şey, güven, şeffaflık ve ekonomik gerçeklik konusunda daha geniş bir yüzleşmeye dönüştü. Türkiye'de enflasyon sadece bir rakam değil, yaşanmış bir deneyim, siyasi bir fay hattı ve kurumsal güvenilirliğin bir ölçüsüdür.
Formüllerin yeniden yazılması ve beklentilerin değişmesiyle birlikte kesin olan bir şey var: Türkiye'de enflasyon tartışması artık yalnızca matematikle ilgili değil. Anlatıyı kimin kontrol ettiği ve bedelini kimin üstlendiğiyle ilgilidir.
Yorumlar kapalı.