PA Türkiye

İsrail ve ABD'nin İran'a koordineli saldırıları ve Dini Lider Ali Hamaney ile üst düzey komutanlara yönelik suikast haberlerinin ardından çatışma Körfez'e ve ötesine yayıldı. Atilla Yeşilada, İran için üç olası oyun sonu senaryosunun ana hatlarını çizerek, uzun süreli çatışmaların petrolü keskin bir şekilde yukarıya taşıyabileceği ve küresel piyasaları istikrarsızlaştırabileceği ve bunun Türkiye'nin ekonomik programı açısından ciddi sonuçlar doğurabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Atilla Yeşilada

Kimsenin Beklemediği ve Kimsenin Tahmin Edemeyeceği Bir Savaş

Yeşilada'nın “yüzyılın en büyük tanıtım kampanyası” olarak adlandırdığı kampanyanın ardından ilk önce İsrail saldırdı, ardından ABD geldi. O tarihten bu yana gelen raporlar, İran'ın dini liderinin ve çok sayıda üst düzey askeri yetkilinin öldürüldüğünü doğruladı.

Çatışma hızla Körfez ülkelerine ve Hürmüz Boğazı'na yayıldı; yayılma riskleri Kıbrıs, Irak ve Lübnan'a da sıçradı. Türkiye doğrudan hedef alınmasa da Yeşilada ekonomik sonuçlarının ağır olabileceğini savunuyor.

Savaş devam ettiği sürece şunları bekliyor:

• Üzerinde güçlü yukarı yönlü baskı altın ve petrol

• Uçuşa devam riskli varlıklar

• Küresel piyasalarda volatilite arttı

Savaşın pek çok kişinin beklediği gibi başlamadığını ve sonunu tahmin etmenin daha da zor olduğunu belirtiyor. Tahran, Washington ve Tel Aviv'deki politikalar aniden değişebilir. Yeni seçilen İran liderliği uranyum zenginleştirmeyi bırakabilir veya İsrail, artan sivil kayıpları karşısında ateşkes için baskı yapabilir.

Savaşı ABD ve İsrail başlatmış olsa da Yeşilada, savaşın sonucunu eninde sonunda İran'ın belirleyeceğini savunuyor. Tahran, Başkan Trump'ın son müzakere teklifini zaten reddetti.

Petrol Türkiye İçin Neden Önemli?

Yeşilada, Brent ham petrolündeki her 10 dolarlık artışın kabaca bir artışa yol açtığını vurguluyor Küresel enflasyona göre 0,5 yüzde puan.

Eğer Brent ulaşsaydı Varil başına 100 dolar ve birkaç ay orada kalacakHazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek yönetimindeki Türkiye'nin Ekonomik İstikrar Programı ciddi şekilde baltalanabilir.

Bunu akılda tutarak, İran odaklı üç senaryo sunuyor.

İran şu anda geçici bir konsey tarafından yönetiliyor. Liderlik geçişine pragmatik ve milliyetçi figürler hakim olursa Tahran, ABD-İsrail veya BM denetimi altında balistik füze kapasitesini korurken nükleer programından resmen vazgeçebilir.

Bu sonuçta:

• İran kaynakları iç istikrara yönlendiriyor

• Bölgesel vekil güçler finansman kaybediyor ve zayıflıyor

• Petrol fiyatları jeopolitik risk primini düşürdü

• Brent ortalara dönüyor Birkaç hafta içinde varil başına 60 dolar

Bu, küresel piyasalar için “iyi huylu” bir senaryo olacaktır.

Ekonomik Analiz: Türkiye Bölgesel İstikrarsızlık ve Enflasyon Baskısıyla Karşı Karşıya

Daha da tırmandırıcı bir senaryoda İran çatışmayı genişletiyor:

• Körfez monarşilerinde sivil altyapıya saldırı

• Hürmüz Boğazı'nda tanker trafiği engelleniyor

• USS Abraham Lincoln'e saldırı girişimi de dahil olmak üzere ABD varlıklarını hedef alıyor

• Amerikalı ve İsraillilerin kayıplarına neden oluyor

Yeşilada, İran'ın ABD'den daha uzun süre dayanabileceğine inanabileceğini öne sürüyor ve ABD deniz kuvvetlerinin birkaç hafta içinde mühimmat kısıtlamalarıyla karşılaşabileceğini hesaplıyor. Tahran aynı zamanda potansiyel olarak Çin veya Kuzey Kore aracılığıyla doldurulan balistik füze ve insansız hava aracı stokuna da güvenebilir.

Bu durumda rejimi sona erdirmek şunları gerektirebilir:

Bu tür önlemler İran'ın döviz gelirlerini kesecek ve potansiyel olarak iç huzursuzluğu veya savaşı sona erdirmek isteyen ılımlı grupların darbesini tetikleyecek.

Bu senaryo enerji piyasaları ve küresel enflasyon açısından ciddi riskler taşıyor.

En kötü senaryo, rejimin büyük şehir merkezlerinde kontrolü sürdürürken Azeriler, Kürtler ve Araplar da dahil olmak üzere etnik azınlıkların hakim olduğu illerde otoritesini kaybetmesi olacaktır.

Dış güçler bu grupları silahlandırabilir ve şu sonuçlara yol açabilir:

Bu durumda İran bölgesel bir tehdit olmaktan çıkacak ve bunun yerine iç bütünlüğü korumaya odaklanacaktır. İran petrolü küresel piyasalardan kaybolsa bile Yeşilada, OPEC ve diğer üreticilerden gelen yedek kapasitenin sonunda Brent'i tekrar yükselişe itebileceğini savunuyor Birkaç ay içinde varil başına 60 dolar.

Gerilimi Yükseltmenin Siyasi Sınırları

Olasılıkların belirlenmesi büyük ölçüde İran'ın bir sonraki liderinin kim olacağına ve hangi stratejik danışmanların politikayı şekillendirdiğine bağlı.

Gerilimin tırmanması iç politika nedeniyle de kısıtlanabilir:

• Devam eden ABD ve İsrail kayıpları siyasi tepkiyi tetikleyebilir.

• ABD Kongresi, Başkan Trump'ın yetkisini kısıtlamak için harekete geçebilir.

• Seçim riskiyle karşı karşıya olan Başbakan Netanyahu, sivil kayıplarını sınırlamak için tek taraflı ateşkesi tercih edebilir.

Peki Yeşilada'yı Ne Bekliyor?

Yeşilada, senaryoları özetledikten sonra net bir değerlendirme yapıyor:

Bu çatışmanın ne kadar süreceği sorulursa?

“Dört ila beş hafta” diyor.