Türkiye'nin kamu iktisadi teşebbüsleri son yıllarda en zorlu mali dönemlerinden birine girmiştir. Yanlış yönlendirilmiş politikalar ve liyakat açısından zayıf atamalar performanslarının kötüleşmesinin ardındaki temel faktörler olarak gösteriliyor. Kamu İktisadi Kuruluşları (KİT) ise rezervasyon yaptırırken 2023'te 74,7 milyar lira kârSon mali yılı şaşırtıcı bir performansla kapattılar 56,7 milyar lira zararBu, artan maliyetler, daralan gelir tabanları ve bütçe transferlerine aşırı bağımlılığın tetiklediği dramatik bir tersine dönüşün işaretidir.
Kamu İşletmeleri Raporu Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yayımladığı rapor, işgücü daralmasıyla birlikte yapısal verimsizliklerin derinleştiğini ortaya koyuyor. KİT istihdamı düştü 2019'da 100.516 çalışandan 2024'te 98.983'eBu, finansal ihtiyaçların artmasıyla birlikte uzun vadeli bir düşüş eğiliminin sinyalini veriyor. Bu işletmelere yapılan bütçe transferleri artan gerilimi gösteriyor: KİT'ler alınırken 294,1 milyar lira 2023'te bu miktar arttı 489,5 milyar lira geçen yıl – artış yüzde 66,5.
BOTAŞ Rekor Zararla Listenin Başında
Rapora göre, BOTAŞ mali açıdan en sıkıntılı işletme olarak ortaya çıktı. Bir kayıt yaptıktan sonra 2023'te 672,7 milyon lira zararŞirketin açığı hızla arttı 44,9 milyar lira Geçtiğimiz yıl olağanüstü bir Yüzde 6.583 artış.
Bu artışın temel sebebi ithal doğalgazın maliyeti oldu. Yüzde 29,1 yıllık bazda toplam harcamayı artırıyor 735,9 milyar lira. Kötüleşmenin boyutu, Türkiye'nin enerji ithalat modelinin kırılganlığını ve düzenlenmiş tüketici fiyatları ile artan küresel enerji maliyetlerini dengelemenin mali zorluğunu ortaya koyuyor.
Devasa Sermaye Transferlerine Rağmen TCDD'nin Zararları Artıyor
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) en çok zarar edenler arasında ikinci sırada yer aldı 36,6 milyar lira kayıplarda. Hazine ve Maliye Bakanlığı enjekte etmesine rağmen 94,1 milyar lira 2024 yılında sermaye desteğinde kurumun mali durumu kötüleşmeye devam etti.
TCDD 2023'te yayınladı 10,4 milyar lira faaliyet zararı ve dönem zararı ile ilgili 11,5 milyar lira. Geçen yıl faaliyet zararları arttı 27,6 milyar liradönem kayıplarına ulaşırken 36,6 milyar lira. Raporun özellikleri 12,1 milyar lira Enflasyon ayarlamalarına.
Bağlı ortaklık TCDD Taşımacılık AŞ aynı zamanda bütçe açığının dramatik bir şekilde arttığını da gördü. 2023'te 2,8 milyar liradan 25,1 milyar liraya geçen sene. Bu arada hükümet, özel sektörün katılımını teşvik eden politikaları sürdürdü. 21 lokomotif ve 400 vagon 2024 yılında özel demiryolu işletmecilerine
Enerji ve Kamu Hizmetleri Şirketleri Kârdan Zarara Gidiyor
Mali kriz ulaştırma ve enerji ithalatıyla sınırlı değildi. Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ) geçiş yapıldı 2023'te 13,7 milyar lira kâr ile 12,3 milyar lira zarar 2024'te piyasa baskılarını ve operasyonel kısıtlamaları yansıtıyor.
Benzer şekilde, TEDAŞyayınlayan 2023'te 283,6 milyon lira kârkaydedildi 2,9 milyar lira zarar geçen sene.
Madencilik ve Tarım İşletmeleri de Ağır Vuruldu
Madencilik ve tarım sektörleri bağışlanmadı.
-
Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ): kaydırıldı 2,2 milyar lira kâr 2023 yılında 6,4 milyar lira zarar 2024'te.
-
Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO): kazandıktan sonra 675,4 milyon lira 2023 yılında geçen yılı kapatmıştı 12,1 milyar lira zararBu da artan emtia müdahale maliyetlerinin sinyalini veriyor.
Şeker, Kömür ve Demiryolu Üretimi Artan Açıklarla Karşı Karşıya
Mali bozulma özellikle bazı endüstriyel KİT'lerde dikkat çekiciydi:
-
Türkiye Şeker Fabrikaları AŞ (TŞFAŞ) kayıp balonunu gördü 2023'te 3,3 milyar lira ile 11,6 milyar lira 2023'te operasyonel verimsizlikler ve artan üretim maliyetleri vurgulanıyor.
-
Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK)Halihazırda ciddi mali baskı altında olan , zararlarını artırdı 2022'de 1,9 milyar lira ile 2023'te 5,9 milyarsonra neredeyse tekrar ikiye katlandı 12,6 milyar lira geçen sene.
-
TÜRASAŞbildirmişti 19,4 milyon lira kâr 2023 yılında bir 261,5 milyon lira zararBu durum Türkiye'nin demiryolu üretim ekosistemindeki daha derin zorlukların sinyalini veriyor.
Kamu İşletmeleri İçin Sistemik Kriz
Doğal gazdan elektriğe, demiryoluna, tarıma ve madenciliğe kadar sektörler arasındaki kayıpların ölçeği ve genişliği, sistemik yönetişim sorunu. Kârlılığın azalması, giderlerin artması ve Hazine enjeksiyonlarına bağımlılık, yapısal reform, mali gözetim ve kamu iktisadi teşebbüslerinin uzun vadeli sürdürülebilirliği hakkında yeni soruları gündeme getiriyor.
Kamu kuruluşları ulusal bütçeden daha büyük paylar alırken, uzmanlar mali disiplini yeniden sağlamanın gerekli olduğu konusunda uyarıyor şeffaf yönetişim, stratejik yönetim ve verimlilik odaklı politika değişiklikleri Kamu kaynaklarının daha fazla erozyonunu önlemek için.
Yorumlar kapalı.