Yeni bir Birleşmiş Milletler raporu, Türkiye'deki hava kirliliği konusunda alarma geçerek, ülkenin yasal kirlilik sınırlarının Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) sağlık standartlarının çok üzerinde olduğu konusunda uyarıda bulundu. Raporda kömüre dayalı enerji üretimi, endüstriyel emisyonlar ve çevresel verilerde şeffaflık eksikliğinin sorunun başlıca etkenleri olduğu vurgulanıyor. Uzmanlar, Türkiye'deki hava kirliliğinin “kriz düzeyine” ulaştığını, her yıl on binlerce erken ölüme yol açtığını ve ülkeye ağır ekonomik maliyetler yüklediğini söylüyor.
BM Raporu Hava Kalitesi Konusunda Alarm Verdi
Tarafından hazırlanan bir rapor Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi'nin temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir çevre hakkı Özel RaportörüAstrid Puentes Riaño, Türkiye'deki hava kirliliğine ilişkin ciddi endişelere dikkat çekti.
Yayınlandığı tarih 6 MartRaporda, daha temiz hava ve halk sağlığının daha iyi korunmasını sağlamak için gereken acil politika önlemleri ana hatlarıyla belirtiliyor.
Rapora göre Türkiye'nin yasal olarak izin verilen kirlilik eşikleri devam ediyor Dünya Sağlık Örgütü'nün tavsiye ettiği limitlerin çok üzerindeuzun vadeli sağlık etkilerine ilişkin endişeleri artırıyor.
Kömürle Bağlantılı Yüksek Kükürt Dioksit Emisyonları
Raporda Türkiye'nin sıralamada yer aldığı belirtiliyor. kükürt dioksit (SO₂) emisyonları açısından en kirli ülkeleresas olarak kömürle çalışan enerji santralleri ve ağır sanayi tesisleri tarafından üretilen bir kirleticidir.
Bu emisyonlar özellikle aşağıdaki bölgelerde yoğunlaşmaktadır: Kömüre dayalı enerji üretimi yaygınlığını sürdürüyorYerel kirlilik noktaları yaratmak.
Çevre uzmanları, kömüre olan bağımlılığın devam etmesinin hem hava kirliliği düzeylerini hem de ilgili sağlık risklerini artırdığı konusunda uyarıyor.
Hava Kirliliği Verilerinde Şeffaflık Kaygıları
BM raporunda da şunlar vurgulandı: ciddi şeffaflık boşlukları Türkiye'de hava kalitesine ilişkin kamuya açık verilerde yer almaktadır.
Bulgulara göre yetkililer aşağıdaki konularda tutarlı olarak ayrıntılı bilgi yayınlamıyor:
-
kirletici ölçüm istasyonu yerleri
-
Yerleşim bölgelerine göre hava kalitesindeki farklılıklar
-
kirliliğe eşit olmayan maruziyeti gösteren sosyoekonomik göstergeler
Bu şeffaflık eksikliği, araştırmacıların ve politika yapıcıların sorunun boyutunu tam olarak değerlendirmesini ve etkili çözümler tasarlamasını zorlaştırıyor.
Uzmanlar Kirliliğin “Kriz Seviyesine” Ulaştığını Söyledi
Rapora ilişkin yorum yapan Prof. Dr. Çiğdem Çağlayanadına konuşan bir halk sağlığı uzmanı Türkiye Sağlık ve İklim Platformu (THHP)bulguların yerel uzmanların önceki değerlendirmelerini yansıttığını söyledi.
“BM Raportörü'nün Türkiye'ye ilişkin bulguları platformumuzun değerlendirmeleriyle örtüşüyor. Ülkemizde hava kirliliği kriz seviyesinde” dedi.
Çağlayan'a göre; Türkiye'de 2024 yılında ince partikül madde (PM2,5) kirliliği nedeniyle 62.000'den fazla erken ölüm meydana geldi.
Ayrıca kirli havanın yarattığı ekonomik yükün de altını çizdi.
“Hava kirliliğinin ekonomik maliyeti yaklaşık olarak tahmin ediliyor Yıllık 138 milyar dolarkabaca eşdeğer Türkiye'nin GSYİH'sının %10'udedi.
Nüfusun %92'sinden Fazlası Kirli Hava Soluyor
Temiz Hava Platformu Hakkı (THHP) başlıklı son çalışmasında da benzer endişeleri dile getirdi. “Karanlık Rapor 2024.”
Eylül ayında yayınlanan rapor, ülke genelindeki hava kalitesi verilerini, çevre düzenlemelerini ve politika uygulamalarını inceliyor.
Bulguları şunu gösteriyor Türkiye nüfusunun %92'sinden fazlası Dünya Sağlık Örgütü'nün kirlilik standartlarını aşan hava solumaya devam ediyor.
Hava izleme istasyonlarının sayısı artmasına rağmen 2022 ve 2023Raporda, izleme verimliliğinin çok düşük kaldığı sonucuna varıldı.
Pek çok alanda, özellikle hakimiyet altında olanlarda ağır fosil yakıt endüstrilerihava kalitesi ölçümleri düzensiz veya eksik.
Büyük Şehirlerdeki Kirlilik Seviyeleri Endişe Verici
Raporda ayrıca Türkiye'nin büyük şehirlerindeki endişe verici hava kalitesi verilerine de dikkat çekildi.
2022'deki resmi ölçümlere göre:
-
İstanbul'un PM10 ortalaması: 38,41 μg/m³
-
Ankara'nın PM10 ortalaması: 39,25 μg/m³
-
İzmir'in PM10 ortalaması: 45,18 μg/m³
Bu rakamlar WHO kılavuz limitlerinin iki katından fazla.
İzmir'de kirlilik seviyeleri yıl boyunca ulusal yasal limitleri aşarken, İstanbul ve Ankara bu eşiklere yakın seyrediyordu.
Raporda ayrıca şunlar kaydedildi: kanserojen PM2.5 partikülleri düzenli veya yeterince ölçülmedi bu şehirlerde.
Hava Kirliliği Meme Kanseri Riskiyle Bağlantılı
Rapordaki en dikkat çekici bulgulardan biri hava kirliliği ile meme kanseri arasındaki bağlantıya ilişkin.
Halk sağlığı uzmanı Prof.Dr.Gamze VarolAraştırmanın yazarlarından biri, kirliliğe maruz kalmayı artan kanser riskleriyle ilişkilendiren artan bilimsel kanıtların altını çizdi.
Raporda belirtilen araştırmaya göre:
Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılan bir araştırma şunu ortaya çıkardı: PM2.5 maruziyetinin yüksek olduğu bölgelerde meme kanseri vakalarında %8 artış.
Rapor aynı zamanda trafikten kaynaklanan kirliliğin daha yüksek kanser riskleriyle de bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Fransa'da yaklaşık Yıllık meme kanseri vakalarının %3,15'i Araçlardan kaynaklanan nitrojen dioksit emisyonlarına atfedildi.
Hava Kirliliğinden Ölümler 70.000'e Yaklaşıyor
Raporda yer alan sağlık etki değerlendirmeleri, Türkiye'de hava kirliliğine bağlı ölümlerin arttığını gösteriyor.
liderliğindeki araştırmalara göre Prof. Dr. Çiğdem ÇağlayanTürkiye şehirlerindeki PM2.5 seviyeleri DSÖ'nün tavsiye ettiği limite düşürülseydi 5 μg/m³, Yalnızca 2022 yılında 68.440 ölümün önüne geçilebilirdi.
Kazalardan, yaralanmalardan ve Kovid-19'dan kaynaklanan ölümler hariç, hava kirliliği bunun sorumlusuydu. Tüm ölümlerin yüzde 14,2'si 30 yaş üstü kişiler arasında.
Doğu İlleri En Yüksek Ölüm Oranlarıyla Karşı Karşıya
Raporda, PM2.5 kirliliğinin en yüksek olduğu illerin aynı zamanda hava kirliliğine bağlı ölüm oranlarının da en yüksek olduğu belirtildi.
En çok etkilenen iller arasında şunlar yer aldı:
-
Hakkari
-
Batman
-
Şırnak
-
Muş
-
Malatya
-
Iğdır
-
Şanlıurfa
-
Ağrı
-
Osmaniye
-
GAZİANTEP
Hakkari, kirliliğe atfedilen ölümlerin en yüksek oranını kaydetti. 230 ölüm.
Bu arada, en büyük toplam ölüm sayısı Büyük nüfusları nedeniyle büyük metropol bölgelerde meydana gelen olaylar:
-
İstanbul: 8.357 ölüm
-
İzmir'de: 4.852 ölüm
-
Bursa'da: 3.657 ölüm
-
Ankara: 3.155 ölüm
Uzmanlar Acil Politika Değişikliği Çağrısında Bulundu
Çevre ve halk sağlığı uzmanları, Türkiye'nin kirliliği azaltmak ve halk sağlığını korumak için daha güçlü adımlar atması gerektiğini söylüyor.
Temiz Hava Platformu Hakkı aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli politika önerileri önerdi:
-
fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılması
-
Ulusal hava kalitesi standartlarının DSÖ yönergeleriyle uyumlu hale getirilmesi
-
PM2.5 için yasal olarak bağlayıcı bir ulusal limitin belirlenmesi
-
Endüstriyel bölgelerde hava kalitesi izlemenin genişletilmesi
-
Çevresel verilerde şeffaflığın arttırılması
Uzmanlar, bu tür reformlar yapılmadığı takdirde hava kirliliğinin hem halk sağlığı hem de ülke ekonomisi açısından ciddi riskler oluşturmaya devam edeceği konusunda uyarıyor.
Kaynak: Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi raporu, Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP)
Yorumlar kapalı.