Avrupa, artan jeopolitik riskler karşısında savunma yeteneklerini güçlendirme çabalarını hızlandırırken, Türkiye kritik ancak siyasi açıdan kısıtlı bir ortak olarak ortaya çıkıyor. Savunma işbirliği daha derin stratejik uyum için bir yol sunarken, yapısal gerilimler ve durmuş AB katılım müzakereleri ilerlemeyi sınırlamaya devam ediyor.
Avrupa'nın gelecekteki güvenlik mimarisine ilişkin tartışma artık teorik değil. Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı, Orta Doğu'daki istikrarsızlık ve transatlantik güvenlik garantileriyle ilgili belirsizlik Rusya'yı zorluyor. Avrupa Birliği savunma duruşunu yeniden düşünmek.
Buna yanıt olarak AB üye ülkeleri askeri harcamaları artırdı ve ReArm Europe ve Readiness 2030 gibi girişimler başlattı. Bu çabalar aynı zamanda AB üyesi olmayan NATO müttefikleriyle olan ilişkileri de artırdı. TürkiyeBirleşik Krallık ve Norveç — Türkiye'nin artan jeopolitik önemini vurguluyor.
İran Füzeleri ve Türkiye'nin Stratejik Eksen Doğu Akdeniz Dengesini Yeniden Şekillendiriyor
Türkiye'nin Stratejik Değeri Yükseliyor
Türkiye'nin önemi askeri ve coğrafi faktörlerin birleşiminden kaynaklanmaktadır. NATO'nun en büyük ikinci ordusunun sahibi ve Avrupa, Orta Doğu ve Karadeniz bölgesi arasında önemli bir köprü olan Ankara, Avrupa'nın gelişen savunma mimarisine katkıda bulunabilecek eşsiz bir konuma sahiptir.
AB liderleri, güvenlik zorunluluklarının yol açtığı bir üslup değişikliğini yansıtarak, Türkiye'den giderek daha fazla “stratejik ortak” olarak söz etmeye başladı.
Ancak bu tanınma anlamlı bir kurumsal entegrasyona dönüşmedi.
Yapısal Çelişkiler Devam Ediyor
Daha yakın söylemlere rağmen Türkiye, yalnızca bir ortak değil, resmi olarak AB'ye aday ülke olmaya devam ediyor. Ancak katılım müzakereleri, demokratik gerileme, hukukun üstünlüğü ve temel özgürlüklere ilişkin uzun süredir devam eden endişeler nedeniyle fiilen donduruldu.
Bu durum AB için temel bir ikilem yaratıyor: Siyasi görüş ayrılıkları sürerken ve ilişkiyi tanımlayan uzun vadeli net bir çerçeve yokken, savunma gibi kritik alanlarda Türkiye ile işbirliğinin nasıl derinleştirileceği.
Ukrayna Savaşı, Karadeniz'de Bir Tankerin Daha Çarpmasıyla Türkiye'nin Enerji Hattını Tehdit Ediyor
İşlemsel İşbirliğinin Sınırları
Suriye savaşının tetiklediği 2015 göç krizinden bu yana, Türkiye-AB ilişkileri büyük ölçüde işlem bazında işledi.
Bu yaklaşım acil krizlerin yönetilmesine yardımcı olmakla birlikte şunları da sağlamıştır:
- Sınırlı stratejik derinlik
- Güvenin ve öngörülebilirliğin zayıflaması
- Uzun vadeli hizalamanın engellenmesi
Jeopolitik rekabetin yoğunlaştığı bir dönemde bu model giderek yetersiz görülüyor.
Savunma: En Hassas Alan
Savunma işbirliği hem en umut verici hem de en karmaşık angajman alanı olarak öne çıkıyor.
Diğer politika alanlarından farklı olarak savunma şunları gerektirir:
- Uzun vadeli planlama
- Yüksek düzeyde güven
- Siyasi uyum
Türkiye, hızla genişleyen savunma sanayisi ve operasyonel deneyimi de dahil olmak üzere önemli varlıkları masaya yatırıyor. Ancak siyasi kısıtlamalar daha derin entegrasyonu engellemeye devam ediyor.
Türkiye Hala SAFE'in Dışında
Ankara, ortak savunma yeteneklerini güçlendirmek ve endüstriyel üsleri entegre etmek için tasarlanmış önemli bir mali araç olan AB'nin Avrupa için Güvenlik Eylemi (SAFE) girişimine katılmakla ilgilendiğini ifade etti.
Ancak Türkiye programın dışında kalıyor.
Buna karşılık, AB üyesi olmayan bir başka NATO müttefiki olan Kanada'nın zaten katılması, AB-Türkiye işbirliğini şekillendirmeye devam eden siyasi engellerin altını çizdi.
Avrupa'nın Güvenlik Gerçeği Değişiyor
Daha geniş bağlam hızla değişiyor. Ukrayna'daki savaş, Orta Doğu'daki istikrarsızlık ve ABD'nin güvenlik taahhütlerine ilişkin şüpheler, Avrupa'yı daha büyük bir stratejik özerkliğe doğru itiyor.
Bu ortamda Türkiye'nin:
- Askeri kapasite
- Savunma sanayi üssü
- Jeostratejik konum
AB'nin potansiyel bir ortak olarak Ankara'yı görmezden gelmesini zorlaştırıyor.
Savunma İşbirliği Yayılma Etkisi Yaratabilir mi?
Temel soru, savunma işbirliğinin Türkiye-AB ilişkilerinde daha geniş bir dönüşümü tetikleyip tetikleyemeyeceğidir.
Bazı analistler, Avrupa entegrasyonunun temelini atan 1950'lerdeki Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu ile paralellikler kuruyor. Bu görüşe göre, savunma işbirliği, daha derin karşılıklı bağımlılığı ve stratejik uyumu teşvik ederek benzer bir “yayılma etkisi” yaratabilir.
Ancak böyle bir sonuç temel koşullara bağlı olacaktır:
- Türkiye'de yenilenen demokratikleşme süreci
- AB'den daha net bir uzun vadeli vizyon
- Her iki tarafta da daha fazla siyasi güven
Siyasi İrade Belirleyiciliğini Sürdürüyor
Savunma işbirliğinin tek başına ilişkideki yapısal gerilimleri çözmesi pek mümkün değil. Ancak daha geniş bir siyasi değişimle desteklenirse, dinamikleri yeniden şekillendirmek için diğer alanlara göre daha fazla potansiyel sunabilir.
Bazı analistler, özellikle önümüzdeki yıllarda siyasi geçiş olasılığı göz önüne alındığında, AB'nin Türk muhalefetinin demokratikleşme ve AB'ye katılım konusundaki devam eden kararlılığını da hesaba katması gerektiğini öne sürüyor.
Sonuç: Stratejik Bir Fırsat – Yakalanırsa
Avrupa, giderek belirsizleşen küresel düzende rolünü yeniden tanımlarken, Türkiye ile ilişkiler de bir yol ayrımında.
Savunma işbirliğine dayalı daha ileriye dönük bir ortaklık, Avrupa'nın uzun vadeli güvenliğine stratejik bir yatırım işlevi görebilir.
Ancak altta yatan siyasi meselelere değinilmediğinde, en umut verici girişimler bile yetersiz kalma riskiyle karşı karşıya kalıyor.
Türkiye-AB ilişkilerinin geleceği sonuçta yalnızca yapısal gerekliliğe değil, Ankara ve Brüksel'de yapılan siyasi tercihlere de bağlı olacaktır.
Yazan: Demir Murat Seyrek, Avrupa Politikaları Merkezi. Bu kısa bir alıntıdır, lütfen makalenin tamamını okumak için bağlantıya tıklayın
Yorumlar kapalı.