Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan yeni dördüncü çeyrek verileri, Türkiye'deki kayıt dışı istihdam sorununun boyutunu ortaya koydu. Dört çalışandan biri resmi sistemin dışında çalışıyor.
TÜİK'e göre Türkiye genelinde 32 milyon 657 bin kişi resmi olarak kayıtlı çalışıyor. Ancak 8 milyon 37 bin kişi daha kayıt dışı çalışıyor. Bu, Kayıt dışı istihdam oranı yaklaşık %25işgücü piyasasındaki yapısal bir zorluğun altını çiziyor.
Bu rakam, kayıt dışı çalışan sayısının 8 milyon 580 bin olduğu 2024 yılına göre bir düşüşe işaret etse de, ölçek oldukça ciddi kalıyor. Bir yılda 543 bin kişi azalmasına rağmen milyonlarca kişi resmi kayıt, sosyal güvenlik güvencesi ve resmi yardım olmadan çalışmaya devam ediyor.
Aylık Zarar 100 Milyar TL'ye Yaklaştı
Mali sonuçları önemlidir. 2026 yılı brüt 33.030 TL asgari ücret baz alındığında, işsizlik sigortası ve beş puanlık teşvik indirimi dahil olmak üzere toplam işveren ve çalışan sosyal güvenlik primleri aylık 12.139 TL ile 12.739 TL arasında değişmektedir. Kişi başı ortalama 12.439 ₺ tahmini kullanıldığında, mali etki netleşiyor.
8 milyon 37 bin kayıt dışı çalışanın tamamının asgari ücret düzeyinde kayıtlı olması durumunda Sosyal Güvenlik Kurumu'nun kişi başına yıllık yaklaşık 149 bin 272 TL prim tahsil etmesi bekleniyor. Bu, aylık bazda yaklaşık 99,97 milyar TL ek gelir anlamına geliyor. Yıllık toplam miktarı aşacaktır ₺1,19 trilyon.
Bu rakamlar nasıl olduğunu gösteriyor Kayıt dışı istihdam büyük bir finansman açığı yaratıyor sosyal güvenlik sistemi içerisinde yer almaktadır. Gelir kaybı tek başına kurumsal açıkları önemli ölçüde azaltabilir ve kamu maliyesini güçlendirebilir.
Veriler Sosyal Güvenlik Kurumlarıyla Paylaşılmaz
Uzmanların gündeme getirdiği kritik bir konu da kamu kurumları arasındaki bilgi akışıyla ilgili. TÜİK kayıt dışı istihdamı anket ve denetimler yoluyla tespit etse de, bu bulgular yaptırım için otomatik olarak Sosyal Güvenlik Kurumu'na iletilmemektedir.
Uzmanlar durumu paradoksal olarak nitelendiriyor. Devlet bir yandan yabancı sermaye girişi ve dış finansman arayışında; diğer yandan kayıt dışı istihdam nedeniyle potansiyel olarak yıllık 1 trilyon TL'nin üzerinde fedakarlık yapıyor.
Uzmanlar, yasal reformun bu açığı kapatabileceğini öne sürüyor. İstatistiksel bulguların resmi bildirimler olarak yasal olarak bağlayıcı hale getirilmesi, uygulayıcı kurumların doğrudan harekete geçmesini sağlayacaktır. Kurumlar arası veri paylaşımının ve saha denetimlerinin iyileştirilmesi kayıt dışılığı önemli ölçüde azaltabilir.
“Her dört işçiden birinin kayıt dışı olduğu bir ülkede bu konunun ele alınmasının en önemli politika öncelikleri arasında olması gerektiğini” vurguluyorlar.
Kayıt Dışı Çalışmada Cinsiyet Eşitsizlikleri
Veriler aynı zamanda kayda değer cinsiyet eşitsizliklerini de ortaya koyuyor. Erkekler genel olarak kayıtlı istihdamın daha büyük bir kısmını oluştursa da, kadınlar kayıt dışı işlerde oransal olarak daha fazla temsil edilmektedir.
2025 yılında kayıt dışı erkek çalışan sayısı 4.887 bin olup, kayıt dışı istihdam oranı %22,3'tür. Kadınlar arasında bu rakam 3,15 milyondu ancak kayıt dışı oran %29,3'e yükseldi.
Bu, genel olarak daha az sayıda kadının istihdam edilmesine rağmen, çalışanların daha yüksek bir yüzdesinin resmi olarak kayıtlı olmadığını göstermektedir. Bu model, işgücü piyasasına erişim ve sosyal koruma kapsamındaki yapısal eşitsizliklerin altını çiziyor.
Sektörel Kırılımda Tarım ve Aile İşgücü Öne Çıkıyor
Tarım sektörü dışında, kayıt dışı istihdam oranı %15,9 ile oldukça düşük olup, yaklaşık 4.492.000 kişi tarım dışı faaliyetlerde kayıt dışı olarak istihdam edilmektedir.
Özellikle çarpıcı bir rakam ücretsiz aile işçileriyle ilgilidir. Bu kategoride 1.948.000 kişi kayıtlıdır ve kayıt dışı oran %85,8 gibi olağanüstü bir seviyeye ulaşmaktadır. Bu, ücretsiz veya aile temelli emeğin büyük ölçüde resmi düzenleyici çerçevelerin dışında kaldığını göstermektedir.
Tarım sektörü tarihsel olarak daha yüksek düzeyde kayıt dışılık taşımaktadır ve ücretsiz aile işçiliği, özellikle kırsal alanlarda önemli bir rol oynamaya devam etmektedir.
Türkiye Ekonomisinin Yapısal Zorlukları
Kayıt dışı istihdam kamu maliyesinden daha fazlasını etkilemektedir. Resmi sistemin dışındaki işçiler emekli maaşlarına, işsizlik yardımlarına ve kapsamlı sağlık hizmetlerine erişimden yoksundur. Bu sadece uzun vadeli sosyal kırılganlığı arttırmakla kalmıyor, aynı zamanda vergi tahsilatını ve sosyal sigortanın sürdürülebilirliğini de zayıflatıyor.
Politika yapıcılar için zorluk, uygulama ile ekonomik gerçeklerin dengelenmesinde yatmaktadır. Yüksek işgücü maliyetleri, idari yükler ve sektöre özgü koşullar genellikle kayıt dışılığa katkıda bulunmaktadır. Ancak mali veriler, kayıt dışı istihdamın azaltılmasının vergi oranlarını artırmadan önemli miktarda kamu geliri yaratabileceğini gösteriyor.
Yorumlar kapalı.